© www.gierzwaluwengouda.nl      laatst gewijzigd op 12-1-2014

Gierzwaluwen Gouda
Werkgroep Stadsnatuur Gouda

Gierzwaluwen tellen in Gouda

Activiteiten en resultaten van 2011, 2012 en 2013

Ieder jaar komen de Gierzwaluwen even vanuit hun overwinteringsgebied in centraal Afrika naar Nederland gevlogen om te broeden in Goudse gebouwen. De eerste vogels komen meestal in de laatste week van april aan en verdwijnen alweer in de eerste dagen van augustus. Gierzwaluwen zijn daarmee een van de soorten die erg kort in Nederland verblijven. In deze periode weten ze ook nog eens een nest van meestal  2 (soms 3) jongen groot te brengen.

Sinds de oprichting van de Werkgroep Gierzwaluwen Gouda  is een grote groep mensen betrokken bij het registreren van de vogels in de binnenstad. Natuurlijk wilden we precies weten hoeveel en waar de Gierzwaluwen broeden. Immers dan pas kun je ze optimaal beschermen en heel nauwkeurig aanwijzingen geven bij verbouwingen.  We zijn bezig met het samenstellen van een nauwkeurige kaart met gebouwen, waarvan we weten dat er gierzwaluwen broeden. Maar op veel plekken is heel lastig te zien waar de vogels precies invliegen. Daarom hebben we een bestaande methode van schattingen van ‘kerngebieden’ toegepast, waar we groepen van gierzwaluwen zien rondvliegen.  De plek van de broedplaatsen is globaler, maar we krijgen meer inzicht in de aantallen.

Kerngebieden met kolonies

Gierzwaluwen zijn koloniebroeders die graag in groepen in elkaars nabijheid broeden. We kennen panden in Gouda waar zo’n 6 ‘invliegopeningen’ zijn gezien. Uit onderzoek in Nederland en Duitsland blijkt dat vanaf juli ook niet-broedende gierzwaluwen in de kolonies verschijnen, die nestplekken voor de komende jaren alvast komen inspecteren. Verder is gebleken dat in de vroege ochtend en late avond de meeste broedende vogels binnen een afstand van enkele honderden meters van de kolonies aanwezig zijn. De ideale tijd om een idee van de aantallen broedvogels  te verkrijgen ligt dan in de avonduren in de periode half tot eind juni.

We hebben als werkgroep ‘tellers’ in deze periode jaarlijks twee tellingen georganiseerd en uitgevoerd in de laatste twee uur voor zonsondergang. Het weer gooide zo nu en dan roet in het eten, waardoor op het laatste moment een telling doorgeschoven moest worden naar een betere avond. Tijdens de telavonden hebben we op de markt verzameld en de binnenstad in vier kwadranten lopend of fietsend afgelegd. Op plaatsen met goed uitzicht op de hemel bleven de waarnemers staan en gingen tellen. Van elke groep rondvliegende gierzwaluwen is het aantal geteld en op een kaart ingetekend.  Op deze manier kon bij het verwerken van de gegevens de dubbeltellingen zoveel mogelijk worden hersteld en op een overzichtskaart worden gezet (zie figuur hieronder).

Telrichtlijnen van SOVON (de landelijke organisatie van vogeltellingen) geven ook aan dat het niet eenvoudig is om gierzwaluwen te tellen. SOVON benadert het aantal broedparen door de waargenomen aantallen te delen door 1,5.

 

Resultaten

De resultaten van alle tellingen in drie jaren zijn in tabel 1 weergegeven per deelgebied (de kwadranten met kleuren als naam, waarin is geteld).

Een aantal kerngebieden kunnen in de binnenstad worden onderscheiden, welke als voorbeeld in de telling van 17 juni 2013 in figuur 1 zijn weergegeven. Een tweetal grotere kolonies springen eruit achter de Sint Janskerk en Achter de Vismarkt. Deze laatste kolonie is voor een deel gehuisvest in een gerenoveerd woonhuis en in het Badhuis aan de Lange Groenendaal, waar in de renovatie rekening is gehouden met gierzwaluwnesten. Terugkerend grotere aantallen zijn verder te vinden rondom de Nieuwe Haven, Tuinstraat, Keizerstraat en de Turfmarkt.

Van telling tot telling verschilden de aantallen behoorlijk. In tabel 1 zijn de aantallen van de tellers weergegeven, na correctie van dubbelen. Opvallend zijn de verschillen binnen een jaar. Dit komt voor een deel door het weer, waardoor de Gierzwaluwen te hoog vliegen en daardoor onzichtbaar zijn. Deels ook doordat soms beide volwassen vogels rondvliegen, op andere momenten slechts één of geen. Dit maakt vergelijkingen tussen tellingen niet eenvoudig. Er is dan ook geen trend te ontdekken, behalve dat er een gemiddelde schatting van rond de 450 vogels  in de hele binnenstad is aan te nemen.

Wanneer we de correctiefactor van 1,5 van de SOVON richtlijnen toepassen, komen we voor de binnenstad van Gouda op schatting van rond de 300 broedparen uit in de jaren 2011-2013. In tabel 1 zijn tevens de aantallen voor de afzonderlijke jaren weergegeven.

Naast de tellingen van de Werkgroep Gierzwaluwen organiseert SOVON ook een stadsvogel monitoring. Op vaste telpunten per postcodewijk wordt exact 5 minuten waargenomen. De gegevens van dit meetnet zijn voor Gouda weergegeven in figuur 2. Hieruit blijkt de sterke voorkeur van de Gierzwaluw voor de oude wijken van Gouda. Let op dat niet overal is geteld.

Ook in 2014 gaan we weer door met de tellingen. Mocht u geïnteresseerd zijn, klik dan hier om u aan te melden via de website van de werkgroep.

Figuur 1: Verspreiding van de aantallen Gierzwaluwen op de avond van 17 juni 2013 in de binnenstad van Gouda. Totaal werden 722 vogels geteld, waarbij de kerngebieden oplichten rondom de Nieuwe Haven, Lange Tiendeweg, Tuinstraat, Keizerstraat, Achter de Vismarkt en de Turfmarkt.

 

Tabel 1: Overzicht van het aantal getelde Gierzwaluwen per avond. De aantallen variëren behoorlijk (zie tekst). Op basis van de telrichtlijnen van SOVON (aantallen delen door 1,5) zouden er over de jaren 2011-13 gemiddeld 308 paar Gierzwaluw in de binnenstad broeden (2011: 239, 2012: 328, 2013: 363 paar).

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Figuur 2 Verspreiding van Gierzwaluwen van de door SOVON georganiseerde stadsvogeltellingen. Op vaste punten worden alle vliegende vogels genoteerd. In delen van Bloemendaal en Goverwelle ontbreken de tellingen. Hoewel Gierzwaluwen overal voorkomen, worden doorgaans de meeste vogels gezien in de oudste wijken van Gouda.